Publicaties

taal

Voor abonnees
taal

Wartaal spacet meer dan Achilles. Het Nederlands van “De Jeugd van Tegenwoordig”

Schrijver Kees 't Hart was van meet af aan gefascineerd door het bizarre Nederlands van de rapgroep De Jeugd van Tegenwoordig, die hits scoorde met 'Watskeburt' en 'Hollereer'. Dankzij een ‘krankzinnig toeval' kreeg hij de kans om een tijdje met hen op te trekken. In dit artikel tracht hij greep te krijgen op hoe deze rappers hun teksten schrijven en wat ze ermee willen uitdrukken. Hij constateert dat Vjèzze Fur, Willie Wartaal en P. Fabergé heel wat literaire procedés gebruiken, maar belandt ook in een ‘labyrinth aan mogelijkheden en verwijzingen'.

Voor abonnees
taal

Een commandotraining voor neerlandici. Pleidooi voor een terugkeer naar de top

De auteur vertrekt in dit artikel van een gestencilde publicatie uit 1968 die hij toevallig aantrof in de Amsterdamse universiteitsbibliotheek. Frappant aan deze tekst, geschreven door neerlandicus Wytze Hellinga, is het grote wetenschappelijke elan en een enorm vooruitgangsgeloof. De publicatie toont een neerlandistiek die niemand meer uit eigen ondervinding kent: een sterk expanderend vak, niet alleen qua studentenaantallen, maar ook qua personeel. Van daaruit stelt de auteur zich drie vragen. Welk punt markeert Hellinga in de ontwikkeling van de neerlandistiek, of beter gezegd, wat is er met het elan van 1968 gebeurd? Hoe kijken we inmiddels aan tegen de alomvattende vakopvatting die Hellinga toen met zoveel aplomb tentoonspreidde? In welke richting hebben de wetenschappelijke ambities van de neerlandistiek zich ontwikkeld? En in het verlengde hiervan komt een vierde vraag: laat zich op basis van recente ervaringen een visie destilleren op een kansrijke toekomst voor de neerlandistiek?

Voor abonnees
taal

Sms-taal: + of - ? De invloed van nieuwe media op geletterdheid

Is sms-taal een bedreiging of juist een impuls voor het Nederlands? Wie de krant in de gaten houdt, leest met enige regelmaat berichten over de slechte invloed van dergelijk taalgebruik op de ontwikkeling van het Nederlands bij kinderen en jongeren. Tegelijkertijd laten sommige taalkundigen een veel minder somber geluid horen, variërend van “chatten stimuleert het schrijven, maar onze leerlingen moeten ook de formele schrijfconventies leren”, tot een lofzang op het afwerpen van het juk van de schrijftaal. Dit artikel vat de conclusies samen van het bestaande onderzoek over de mogelijke invloed van sms-taal op onze schrijfvaardigheid.

Voor abonnees
taal

Meer Engels? Neen, meer excellentie

De auteur betoogt in dit artikel dat het decreet dat een versoepeling beoogt van de taalregeling voor het Vlaamse hoger onderwijs, schadelijk is voor het Nederlands als cultuurtaal. Als alternatief pleit hij voor internationaal toegankelijke doctorale scholen geassocieerd aan de excellentiecentra van de Vlaamse universiteiten.

Voor abonnees
taal

DE ONTFRANSING IN DE VLAAMSE RAND ROND BRUSSEL

Ontfransing is de trendbreuk in de verkiezingsuitslagen van Franstalige lijsten in de Vlaamse Rand: bij de lokale en provinciale stembusgang in België op 14 oktober 2012 gingen deze lijsten voor de allereerste keer sinds de vastlegging van de taalgrens (1962-'63) vrijwel overal achteruit, en boekten Vlaamse lijsten vrijwel overal winst. Dit betekent op middellange termijn het einde van de Franstalige partij FDF (Féderalistes Démocrates Francophones), en de definitieve beveiliging van Vlaams-Brabant. Het spook van de “olievlek” – of een uitbreiding van Brussel op Vlaams gebied – zal kunnen verdwijnen.

Voor abonnees
taal

ZIEKE ZINNEN ZULLEN ZEGEVIEREN. Hoe Nederhop het Nederlands voortdurend vernieuwt

In Nederland en Vlaanderen wordt er al tientallen jaren gerapt in de moedertaal: nederhop. Hiphop is een muzieksoort waarin het vooral draait om de teksten. Toch hebben rappers meestal geen zoetgevooisde stemmen. Ook zijn er geen ingenieuze gitaarsolo’s of spetterende drums om zich achter te verbergen: “Alles wat ik heb, zijn m’n ballen en m’n woord”, aldus veel rappers. Volgens Brainpower moet de rapper “zo ongeveer in zijn eentje het feest gaande houden. Dan ga je niet zeggen ‘Ik ben een kamerplantje en kots me maar uit.’ Nee, je bouwt een toer.” Als het vooral om je woorden draait, kun je maar beter een grote mond hebben.

Nederland en België zijn geen Amerika en niet elke rapper komt uit een getto, maar ook bij ons is het belangrijk om street credibility, straatgeloofwaardigheid, te hebben en verbale spierballen te tonen op een beat. In de Lage Landen is er geen diepe rivaliteit tussen steden of kusten, zoals in Amerika. Vlaamse rappers werken gewoon samen met Nederlandse.

De term nederhop is verzonnen door Def P, de frontman van de Amsterdamse groep Osdorp Posse. Hij experimenteerde aan het eind van de jaren tachtig al met rappen in het Nederlands.

Nu, een aantal decennia later, is nederhop een geaccepteerd muziekgenre. Vlaamse rap wordt vaak gezien als “het kleine, zieke, gehandicapte en vooral stotterende broertje van onze noorderburen”, aldus de website Vlaamserap.be, maar de scene groeit.

In de nederhop wordt veel geleend uit het Engels, maar ook vaak creatief vertaald.

Rappers schelden ook vaak: door Def P kwam moederneuker in Van Dale, een vertaling van het Engelse motherfucker.
Rappers gebruiken vaak breed uitgewerkte vergelijkingen en spelen daarin met figuurlijke en letterlijke woordbetekenissen. Zo worden veel rapmetaforen tegelijkertijd ook woordspelingen.

Nederhoppers vormen ook neologismen, nieuwe woorden. Ze combineren bijvoorbeeld woorden of stukjes woorden die we al kennen
Ook voorzetsels worden in de nederhop soms anders gebruikt. In de hiphop kan iemand aan zijn. Aan is dan ineens een bijvoeglijk naamwoord en een eigenschap. Als je aan bent, ben je stoer.

Nederhoppers vernieuwen de taal: ze lenen, vertalen en maken woorden, jongleren met woordbetekenissen en battelen met letterlijk en figuurlijk taalgebruik. Rappers hebben een tien voor taal.

"

Voor abonnees
taal

HEEFT HET NEDERLANDS ALS CULTUURTAAL NOG TOEKOMST?

Met het oog op de internationalisering van het hoger onderwijs rukt het Engels steeds meer op als wetenschaps- en onderwijstaal. Op de Erasmus Universiteit Rotterdam is onlangs voorgesteld dat voortaan vanaf het derde jaar alle bacheloropleidingen alleen nog in het Engels onderwezen worden. Vanwaar dat snel oprukkende Engels op steeds meer terreinen?

De socioloog Ernst Zahn brengt dat in verband met de Nederlandse identiteit als praktisch ingestelde handelsnatie. Als zodanig, stelt hij, heeft Nederland de eigen taal minder hard nodig als middel tot zelfexpressie en symbool van nationale eenheid. Veel Nederlanders denken er inderdaad ook zo over. Voor hen heeft de eigen taal voornamelijk een instrumentele functie. De in 2013 overleden taalkundige P.C. Paardekooper noemde Nederlanders dan ook moedertaalmasochisten die met hun opvallende voorkeur voor Engelse leenwoorden steeds meer lijden aan anglomanie. Dat verklaart waarom de Vlaamse strijd voor handhaving van het Nederlands als cultuurtaal in België van Nederlandse zijde zo weinig gesteund is; waarom de publieke invloed van de Nederlandse letterkunde zo bescheiden is; waarom Nederland in tegenstelling tot andere koloniale mogendheden geen koloniale taalpolitiek gevoerd heeft (uitgezonderd in Suriname); waarom de verengelsing van het taalgebied daar sneller oprukt dan in andere landen op het continent; en waarom het belang van het leren van Nederlands door migranten er jarenlang veronachtzaamd is, ja het pleiten daarvoor aanvankelijk zelfs als cultureel racisme veroordeeld werd.

Hoe belangrijk is het in stand houden van het Nederlands als cultuurtaal voor de toekomst van de Nederlandse identiteit? Dit is een vraag die zich steeds meer opdringt, nu we Nederland zich opnieuw bezint op zijn identiteit als natie.

"

Voor abonnees
taal

VAN TAALGEBOUW TOT TAALGEBRUIKER. Bedenkingen bij het mogelijk laatste Van Dale-woordenboek

In 1999 was het nog een gebeurtenis van nationaal belang, en dat ook nog eens in minstens twee landen: de nieuwe, dertiende druk van het Van Dale Groot Woordenboek der Nederlandse Taal werd zowel in Nederland als in Vlaanderen aangekondigd alsof er meer aan de hand was dan dat een commerciële uitgever een update maakte van zijn paradepaardje. Wie het nieuws volgde, kreeg allicht de indruk dat de Nederlandse taal zélf, grondig opgepoetst, een nieuwe release doormaakte.

Vrijwel alle kranten plaatsten artikelen over het woordenboek op hun voorpagina. De tv-journaals besteedden aandacht aan de 8.878 “nieuwe woorden” die onze taal zouden zijn binnengedrongen (waaronder klapstoelcontract en afroepeconomie – wie kent ze nog?), aan de woorden die verdwenen waren, en aan het feit dat labels als germanisme en gallicisme niet langer gebruikt werden.

Binnen een dag was de gehele eerste druk van 65.000 exemplaren dan ook uitverkocht – een gebeurtenis die zelf ook weer het nieuws haalde. Zo bleef er dagenlang aandacht voor een van de best geslaagde marketingcampagnes uit het Nederlandse uitgeverijwezen.

Achteraf was het waarschijnlijk het hoogtepunt in het bestaan van Van Dale Lexicografie. Toen in 2005 de veertiende druk verscheen, bepaalde de uitgever nog weliswaar dat het boek niet voor negen uur des ochtends over de toonbank mocht gaan op de dag van verschijnen en werd de pers al maanden van tevoren bewerkt met informatie over bijvoorbeeld het feit dat het woordenboek nu een heus leeslint kreeg (en dat ook het woord leeslint, dat altijd over het hoofd was gezien, werd opgenomen in de eregalerij). Maar het mocht al niet meer baten. Naar verluidt werden na enkele maanden stapels onverkochte woordenboeken geruisloos door de boekhandel teruggestuurd naar de uitgever.

Die het dus pas nu, tien jaar later, aandurft om weer met een nieuwe druk te komen – een druk waarvan je zou kunnen vermoeden dat het weleens de laatste zou kunnen zijn. En dat in een markt waar de meeste concurrenten zijn verdwenen: Koenen en Verschueren, ooit belangrijke namen, zijn er niet meer. Kramers is opgegaan in Prisma (van Het Spectrum), dat daarmee feitelijk nog de enige concurrent is van Van Dale, en zich bovendien vooral begeeft op de markt van de goedkope pocketuitgaven, zodat de concurrentiestrijd niet eens zo scherp is.

Wie heeft er nog behoefte aan een papieren woordenboek? Veel commentaren wijzen er natuurlijk op dat het internet de markt veranderd heeft. Dat lijkt ook een aantrekkelijke reden voor scepsis. In 2005 was dat nog niet zó sterk doorgedrongen dat het de markt beïnvloedde – de technologische nieuwigheid was toen dat je Van Dale ook op cd-rom kon kopen –, maar inmiddels is er waarschijnlijk bijna niemand meer die niet af en toe iets op het internet opzoekt.

"

Aanmelden

Registreer je of meld je aan om een artikel te lezen of te kopen.

Belangrijk om weten


Bij aankoop van een abonnement geef je toestemming voor een automatische betaling. Je kunt dit op elk moment stopzetten door contact op te nemen met philippe.vanwalleghem@onserfdeel.be