Publicaties
Tussen God en goot gaapt een niemandsland voor Marokkanen
2 Reacties
Column Hind Fraihi
maatschappij
geschiedenis

Tussen God en goot gaapt een niemandsland voor Marokkanen

In zijn voordracht tijdens de Nationale Herdenking waarschuwde de Nederlandse schrijver Arnon Grunberg voor heroplevend racisme. Maar hij zorgde ook voor commotie met de uitspraak: ‘Deze herdenking is altijd ook een waarschuwing. Als ze het over Marokkanen hebben, dan hebben ze het over mij.’ Hind Fraihi begrijpt Grunberg, maar vindt de link die hij legt tussen Marokkanen en Joden, en zeker de verwijzing naar de Holocaust, een brug te ver.

In Nederland is de Nationale Dodenherdenking op 4 mei, met haar twee minuten stilte op de Dam in Amsterdam een van de meest ingetogen dagen. Een groot deel van het land kende immers geen snelle en vrolijke bevrijding in 1944. Het befaamde debacle bij de bridge too far in Arnhem deed de geallieerden hun interesse verliezen in een verdere bevrijding. Voor een groot deel van Nederland sleepte de oorlog zich verder tot het bittere einde, met allerlei excessen: razzia’s, executies, plunderingen en een heuse Hongerwinter.

In de recente jaren was de herdenking op de Dam het doelwit van actiegroepen die hun eisen kracht wilden bijzetten door de stilte te verstoren. Onder meer de actiegroep Geen 4 Mei voor Mij wilde in 2018 met een lawaaiprotest aanklagen dat de Indonesische burgers die vermoord werden tijdens de 'politionele acties' in Nederlands-Indië niet werden herdacht. Dit jaar kwam de heisa volledig op het conto van Arnon Grunberg. De schrijver gaf een indrukwekkende rede in de Nieuwe Kerk, maar heel wat Nederlanders struikelden over de volgende passage.

“En het is ook logisch dat als er gesproken wordt over bepaalde bevolkingsgroepen op een manier die doet denken aan de meest duistere tijd uit de twintigste eeuw, als dat gewoon is geworden, er vroeg of laat op die manier ook weer over Joden gesproken kan worden.

Voor mij was het van begin af aan duidelijk: als ze het over Marokkanen hebben, dan hebben ze het over mij.”

https://www.youtube.com/embed/-YjD64HIpaQ

In deze tijden van simplificatie werd dit al snel herleid tot een variant van ‘Arnon Grunberg stelt Marokkanen gelijk met de Joden van de jaren ’30 in Hitler-Duitsland’. Voor het ene kamp legde hij een vinger op een al lang etterende wonde van inherent racisme in de Nederlandse samenleving. “Dapper”, noemde Meindert Fennema van GroenLinks het, daarbij verwijzend naar de stortbui aan ranzige, beledigende, bedreigende en antisemitische mails die Grunberg kreeg. De andere kant zag er een zoveelste provocatie en verdoezeling van de feiten in van een linkse intellectueel en ‘zelfhaat-Jood’ (dixit Vlaams Belanger Sam Van Rooy).

Wat is dat toch met Marokkanen? In veel Europese landen lijken zij onderaan het lijstje van meest geliefde bevolkingsgroepen te bengelen. Zijn zij zoveel afschrikwekkender dan pakweg Turken, Surinamers, Congolezen, Indonesiërs, Russen, Albanezen of Chinezen? Een aanzet van de vrees voor Marokkanen werd aangegeven door Joost Eerdmans, de voorman van Leefbaar Rotterdam, toen hij in een televisiedebat met Grunberg verwees naar de disproportioneel vele Marokkaanse jongens die in de (kleine) criminaliteit belanden.

Criminaliteitsstatistieken geven daadwerkelijk aan dat Marokkanen disproportioneel vaak in aanraking komen met politie, gerecht en/of gevangenissen. Voor zijn nieuwe programma 'Ajouad en de Top 600' volgde de Nederlandse reportagemaker Ajouad El Miloudi jongeren uit het Amsterdamse criminele milieu. Het gaat dan niet om straatboefjes die wat spulletjes jatten uit de Hema of een bushokje vernielen. Dit zijn kereltjes, jonger dan 21 jaar, die zich bezig houden met zogenoemde ‘high impact crimes’, zoals roofovervallen, straatroven, mishandeling, inbraken met geweld, poging tot doodslag en zelfs moord. Een groot deel van hen is Marokkaans, Surinaams of Antilliaans.

Het merendeel van Marokkanen wil, net als alle andere inwoners, gewoon leven in België of Nederland

Volgens Ajouad El Miloudi komt dit door de problematiek waarmee deze jongeren te maken hebben. “Ze komen vaak uit grote gezinnen, en hoe groter het gezin, hoe minder aandacht en begeleiding per kind. Daarbij wonen ze vaak in buurten waarin criminaliteit heel normaal is, waardoor ze sneller met criminele activiteiten in aanraking komen”, zegt hij in een interview met BNNVara. Ook daarover moeten we het hebben, over gezinsplanning bij een bepaalde groep van de bevolking. En hun gebrek aan degelijke huisvesting. Om deze angel eruit te trekken hoef je geen parallel te maken met de jaren dertig. Overigens, ook een deel van Marokkanen heeft er een hand van weg om antisemitisch te zijn. Al klinkt dat gek want Joden en Marokkanen zijn allebei semieten. Maar toch even een parafrase: als sommige Marokkanen het over Joden hebben, hebben ze het over onmensen.

Racisme en antisemitisme behoren nooit louter tot één bepaalde bevolkingsgroep. Maar alleen problematiseren biedt ook geen oplossing. De kijk op de ander moet veelzijdig zijn. En zo zien we: het merendeel van Marokkanen wil, net als alle andere inwoners, gewoon leven in België of Nederland. Gewoon werken, gewoon plezier maken, gewoon liefhebben. Liefst zonder al te veel problemen te veroorzaken of te ondervinden. De kutmarokkaan wordt uitvergroot door wat je de reductio ad extremum kan noemen. De grotere groep wordt herleid tot een van haar excessen. Een beetje alsof je alle Vlamingen of Nederlanders racisten zou noemen omdat partijen als Vlaams Belang en Forum voor Democratie of Partij Voor de Vrijheid hoge scores halen. Volgens datzelfde stramien zijn alle Marokkanen dus criminelen.

Wie teruggrijpt naar de Holocaust slaat er elk debat mee dood

Dé Marokkaan wordt dan niet meer gezien als mens in al zijn facetten. De sociale media en hun verregaande anonimiteit veroorzaken daarnaast een verdere ontmenselijking. De Marokkaan wordt een bron van ergernis zonder naam of gezicht. Een slechte versie van onszelf. En daarom bij voorbaat schuldig.

Arnon Grunberg trekt een parallel tussen het misprijzen voor Marokkanen (maar ook asielzoekers, moslims, vreemdelingen tout court) en het gevaar van een nieuw antisemitisme dat daarin schuilt. In zijn oproep alert te blijven voor dat gevaar grijpt hij naar de aanloop naar en de tragiek van de Holocaust. Maar die genocide is daarvoor te groot, te ontzettend, te wreedaardig, te recent en te diep geworteld in de Europese geschiedenis. Je slaat er elk debat mee dood. Omdat het aangrijpen van de Holocaust de tegenpartij de kans geeft om zich terug te plooien op dooddoeners als ‘Er bestaan geen concentratiekampen voor Marokkanen’, ‘Er is geen wetgeving die moslims uitsluit’ of ‘Iedereen mag gewoon het Vondelpark in’.

https://www.youtube.com/embed/57nGjMYthYU

Het vernietigingskamp Sobibor begon inderdaad in het Vondelpark, zoals koning Willem-Alexander in zijn speech zei, met een bordje: “Voor Joden Verboden”. Maar de grootschalige industrialisering van een volkerenmoord en de onnoemelijke wreedheid in Sobibor en andere kampen verdragen geen enkele schaal van vergelijking. Het is a bridge too far, zoals de geallieerden poneerden. Al begrijp ik Grunberg in zijn belangwekkende alertheid voor het hele proces van criminalisering en ontmenselijking dat eraan voorafgaat. Een deel van dat proces is een kijk op een bevolkingsgroep die zich beperkt tot de reductio ad extremum.

Ook bij Marokkanen lijkt het wel of de gewone Marokkaan niet bestaat. Ofwel wordt de Marokkaanse medeburger uitvergroot tot ‘eerste burgemeester van Marokkaanse afkomst’ ofwel tot topgangster zonder weerga. Tussen God en goot lijkt wel een niemandsland voor Marokkanen. Zo blijft hij of zij een curiosum, zelfs na zestig jaar migratie. Voor die opgelegde merkwaardigheid, hyperbolische stereotypen, moeten we waakzaam zijn.

Die alertheid kan fijnzinniger worden door een open debat, ook in eigen Marokkaanse boezem kijkend, maar evengoed door de juiste context te gebruiken. Die ligt niet in de Holocaust, dat is een historisch ijkpunt van ongeziene gruwel, en dus in feite te grotesk om naar te verwijzen. En lijkt onze blik op ‘probleem-Marokkanen’ misschien nog meer te vertroebelen. Loepzuiverheid is immers nodig bij de aanpak van problemen, van welke bevolkingsgroep ook. In het gepaste kader is geen brug te ver.

JefVanStaeyen

geachte redactie,
Deze tekst is, als geheel - ik bedoel: mét de inleiding - een zeer problematische tekst. Hind Fraihi schrijft, zoals we inmiddels van haar gewoon zijn, boeiende, pertinente en interpellerende dingen (waarvoor dank!), maar het is zeer bedenkelijk wanneer ze die ophangt aan een commentaar op een citaat van Anton Grunberg in zijn 4 mei-redevoering in de Nieuwe Kerk (een historisch en architecturaal belangrijk, weliswaar geseculariseerd christelijk kerkgebouw aan de Dam). En het is nog bedenkelijker dat de inleidende tekst (van de redactie?), behalve een grappig bedoelde verwijzing naar "een brug te ver", spreekt over "de link die hij legt tussen Marokkanen en Joden, en zeker de verwijzing naar de Holocaust".
Ik wil zowel Hind Fraihi als de redactie vragen, als ze op een tekstcitaat reageren, vanuit dat tekstcitaat te vertrekken. Ik lees het nog eens : "En het is ook logisch dat als er gesproken wordt over bepaalde bevolkingsgroepen op een manier die doet denken aan de meest duistere tijd uit de twintigste eeuw, als dat gewoon is geworden, er vroeg of laat op die manier ook weer over Joden gesproken kan worden. Voor mij was het van begin af aan duidelijk: als ze het over Marokkanen hebben, dan hebben ze het over mij." Dat kan je linken met wat elders staat: "het besef dat de buik die het Derde Rijk baarde nog vruchtbaar is". Verwar daarbij aub niet de buik met de "vrucht". Of kan je linken met de oproep "om het woord géén gif te laten zijn".
Grunberg onderscheidt wel degelijk de treden van de trap, maar wijst er op dat de trap uit treden bestaat, en in dit geval naar de kelders leidt. "Het woord" is één van die treden.
Zou het kunnen dat Grunberg in een (voorheen) christelijke kerk, in een land met een (zeer dominant) christelijke traditie, naar een Nieuw-Testamentische tekst verwijst? Naar een idee die ook de seculiere moraal én wetgeving inspireerde of op zijn minst geacht wordt te inspireren? Mattheüs 25:31-46: wat gij voor een ander (niet) hebt gedaan, hebt ge ook voor mij (niet) gedaan. (Zowel de Verklaring van de Rechten van de Mens als het Strafwetboek en de Verzorgingsstaat is, met hun kwaliteiten en gebreken, op die idee gebaseerd.) Gevolgd door de makkelijker begrijpbare versie (denk niet aan een ander, maar denk aan jezelf): Pas op, want wat ge voor een ander gedoogt, gebeurt straks ook voor mij / gebeurt straks ook voor u.
De woorden van Grunberg zijn géén brug te ver. Ze zijn op hun plaats.

Het is zeer jammer dat Hind Fraihi haar boeiende analyse over de leegte tussen de goot en de god aan die woorden heeft opgehangen. Niet Grunberg misbruikt de Holocaust, maar Fraihi en de redactie misbruiken Grunbergs woorden. En dat was echt niet nodig, voor wat ze te zeggen heeft.
Allicht zitten we hier bij het verschil tussen een tijdschrift, enerzijds, en een website, anderzijds, die net als een dag- of weekblad van de actualiteit, in casu het opgeflakkerde debat omtrent Grunbergs woorden wil profiteren.

Luc DevoldereJefVanStaeyen

Beste Jef van Staeyen,

De redactionele inleiding is een correcte synopsis van het opiniestuk dat volgt.
In dat opiniestuk reageert Hind Fraihi op een citaat in de toespraak van Arnon Grunberg dat voor commotie zorgde.
Haar reactie is relevant, genuanceerd en pertinent.
U mag met haar van mening daarover verschillen.

Ik voel me evenwel, namens de redactie, persoonlijk aangesproken als u de redactie en Hind Fraihi misbruik van Grunbergs woorden verwijt.
Fraihi geeft commentaar op die woorden. De redactie publiceert dat commentaar.
Iedereen mag commentaar geven op die woorden. Dat is het wezen van een open samenleving.
Ik voel me evenzeer persoonlijk aangesproken als u de “website”, en dus de redactie, verwijt te “profiteren” van het “opgeflakkerde debat omtrent Grunbergs woorden”.
Ik ben u hier volledig kwijt: de redactie merkt op dat een debat ontstaat in de samenleving naar aanleiding van de woorden van een belangrijk schrijver bij een uitzonderlijke gelegenheid over een relevant thema.
Met deze opinietekst voedt ze mee dat debat.
Daartoe zijn we op aarde.

Luc Devoldere
Hoofdredacteur de lage landen

Aanmelden

Registreer je of meld je aan om een artikel te lezen of te kopen.

Sorry

Je bezoekt deze website via een openbaar account.
Je kunt alle artikelen lezen, maar geen producten kopen.

Belangrijk om weten


Bij aankoop van een abonnement geef je toestemming voor een automatische herabonnering. Je kunt dit op elk moment stopzetten door contact op te nemen met philippe.vanwalleghem@onserfdeel.be.